Người phụ nữ ở cuối danh sách
Có một người phụ nữ mà tôi tin Bạn biết rất rõ.
Sáng nào chị cũng dậy trước cả nhà. Chị pha sữa cho con, hâm đồ ăn cho chồng, nhắc bố mẹ uống thuốc huyết áp, rồi vội vàng ra khỏi cửa với ly cà phê uống dở. Chị nhớ lịch tiêm phòng của con đến từng ngày. Chị thuộc lòng đơn thuốc của mẹ chồng. Chị biết chồng mình dạo này hay đau vai.
Chỉ có một người trong nhà mà chị không nhớ rõ tình trạng sức khoẻ.
Là chính chị.
Cơn đau răng âm ỉ mấy tháng nay ư? “Để qua đợt này đã.” Cái răng lung lay phía trong ư? “Già rồi, ai chẳng vậy.” Buổi khám sức khoẻ chị tự hứa từ Tết ư? Nó vẫn nằm yên trong danh sách “để sau”, cùng với rất nhiều thứ chị đã hoãn lại vì “cả nhà cần mình hơn”.
Nếu Bạn thấy mình trong người phụ nữ ấy — dù chỉ một phần — thì bài viết này tôi viết cho Bạn. Và tôi muốn kể cho Bạn nghe về một người mà tôi được học chung, một người đã từng đứng đúng chỗ Bạn đang đứng, rồi tự mình bước ra.
Vì sao phụ nữ chúng ta hay quên chính mình
Trước khi kể, tôi muốn Bạn dừng lại một chút ở câu hỏi này: vì sao người phụ nữ giỏi chăm sóc cả thế giới lại thường là người bị bỏ quên nhiều nhất?
Không phải vì chị vô tâm với bản thân. Ngược lại là đằng khác. Chị bỏ quên mình chính vì chị thương người khác quá nhiều. Trong đầu chị luôn có một danh sách, và tên chị được đặt ở dòng cuối cùng — cái dòng mà mỗi ngày lại bị đẩy xuống thêm một chút.
Bạn có nhớ câu tiếp viên hàng không luôn dặn trước mỗi chuyến bay không? Khi áp suất giảm, hãy đeo mặt nạ dưỡng khí cho chính mình trước, rồi mới giúp người bên cạnh. Nghe thì trái với bản năng của một người mẹ. Nhưng nó đúng. Một người thiếu oxy thì không cứu nổi ai cả.
Sức khoẻ cũng vận hành y như vậy. Cơ thể ta là một cỗ máy sống — bộ phận nào được để ý, chăm nom thì bền; bộ phận nào bị mặc kệ thì âm thầm hao mòn cho tới ngày lên tiếng. Mà khi nó đã phải lên tiếng thật to, thường thì việc sửa chữa đã tốn kém và vất vả hơn rất nhiều so với lúc chỉ cần một lần kiểm tra nhỏ.
Người xưa gói điều đó trong bốn chữ: phòng bệnh hơn chữa bệnh. Nghe cũ. Nhưng cũ mà đúng.
Vấn đề là: biết thì ai cũng biết. Chỉ là chúng ta ít khi làm. Bởi làm cần một thứ khó hơn kiến thức — nó cần Bạn cho phép mình được đặt bản thân lên cao hơn một dòng trong cái danh sách kia.
Và đây là lúc tôi muốn kể cho Bạn nghe về chị.
Người đã bước ra khỏi tấm gương
Chị tên là Mai Thị Phương. Mọi người quen gọi chị là bác sĩ Mai Phương.
Tôi và chị học chung trong hành trình phát triển bản thân và xây dựng sự nghiệp bền vững. Chị là bác sĩ sản phụ khoa, hơn mười sáu năm trong nghề, gắn bó với Bệnh viện Hùng Vương từ năm 2009, đi sâu vào mảng sàn chậu — mảng chăm sóc sức khoẻ phụ nữ mà ít người nói tới. Ngoài bệnh viện, chị là người sáng lập Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương.
Nhưng lý do tôi muốn kể về chị hôm nay không nằm ở những dòng lý lịch đẹp đẽ ấy.
Nó nằm ở một buổi sáng, nhiều năm trước, khi chị đứng trước tấm gương và không nhận ra người phụ nữ đang nhìn lại mình.
Sau khi sinh bé thứ hai, cân nặng của chị dừng lại ở con số 62. Chị mặc những bộ đồ rộng thùng thình để giấu đi cơ thể mình. Người phụ nữ từng rực rỡ, từng đứng đầu lớp, từng tự tin bước vào phòng sinh đỡ cho hàng trăm em bé chào đời — người phụ nữ ấy tự né ánh nhìn của chính mình mỗi lần soi gương.
Điều đáng nói là: chị là bác sĩ. Chị biết mọi thứ về cơ thể. Vậy mà suốt sáu năm, cái biết ấy vẫn không kéo chị ra khỏi chỗ đứng đó. Chị vẫn ở cuối danh sách của chính mình — đúng như người phụ nữ ở đầu bài mà tôi vừa kể với Bạn.
Cho đến một ngày chị quyết định thôi.
Chị tìm hiểu nghiêm túc về dinh dưỡng lành mạnh, làm lại từ những điều căn bản nhất, và giảm 10 ký trong ba tháng. Nhưng con số không phải là phần đẹp nhất của câu chuyện. Phần đẹp nhất là câu chị nói: điều quý hơn cả cân nặng là chị tìm lại được sự tự tin và nguồn năng lượng của thời mình rực rỡ nhất.
Người phụ nữ từng trốn tấm gương, hôm nay đã hoàn thành hai giải marathon 42 cây số và ba giải bán marathon 21 cây số. Chồng chị chạy bên cạnh chị. Hai đứa con của chị cũng đã hoàn thành những cự ly 5 cây số đầu đời. Cả một gia đình cùng nhau vận động — bắt đầu từ ngày một người mẹ dám đặt mình lên cao hơn một dòng.
Chị hay nói một câu mà tôi nhớ mãi, và tôi nghĩ Bạn cũng nên nghe:
“Một người phụ nữ chỉ có thể chăm sóc trọn vẹn cho người khác khi chính mình khoẻ mạnh và chủ động trước.”
Chị không nói điều đó như một khẩu hiệu. Chị nói nó bằng chính cơ thể mình — bằng 10 ký đã bỏ lại, bằng 42 cây số đã chạy qua, bằng một phòng khám chị gây dựng suốt mười một năm. Đó là lý do khi chị khuyên chị em hãy chủ động, người ta tin. Vì chị đã đi con đường ấy trước.
Nếu Bạn muốn đọc trọn hành trình bằng chính lời chị kể — từ cô học trò xứ Thanh mê hình học, đến người bác sĩ đứng cùng phía với bệnh nhân của mình — tôi mời Bạn ghé trang “Về tôi” trên blog của chị Mai Phương. Có những câu chuyện chỉ hay khi được nghe từ chính người trong cuộc.
Vậy Bạn có thể bắt đầu từ đâu, ngay hôm nay
Câu chuyện của chị Phương đẹp, nhưng nó sẽ vô nghĩa nếu gấp bài lại Bạn vẫn để mình ở dòng cuối cùng. Nên tôi muốn để lại cho Bạn vài việc nhỏ thôi, làm được ngay, không cần đợi “qua đợt này”.
- Viết tên mình lên cao hơn một dòng. Chỉ một dòng. Trong tuần này, hãy đặt một cuộc hẹn cho chính Bạn — không phải cho con, không phải cho chồng. Một buổi kiểm tra sức khoẻ Bạn đã hoãn từ lâu. Chủ động đi khám khi còn khoẻ luôn nhẹ nhàng hơn đi chữa khi đã đau.
- Nghe cơ thể mình như Bạn vẫn lắng nghe người nhà. Cái vai mỏi, giấc ngủ chập chờn tuổi tiền mãn kinh, cái răng ê buốt mỗi lần uống nước lạnh — đừng gọi tất cả là “già rồi, kệ”. Cơ thể ít khi làm phiền ta vô cớ. Nó đang nói. Việc của ta là chịu nghe.
- Đừng bỏ quên nụ cười của mình. Đây là phần của tôi, nên cho tôi nói thẳng: rất nhiều phụ nữ trung niên chăm da, chăm dáng, chăm tóc — nhưng lại để mặc hàm răng cho tới lúc đau hoặc lung lay mới đi khám. Một hàm răng khoẻ không chỉ để nhai. Nó là ăn ngon, ngủ yên, và là sự tự tin mỗi lần Bạn bật cười trong một tấm ảnh gia đình. Một lần khám và chụp phim kiểm tra định kỳ, lấy vôi răng, chăm sóc phần nướu — những việc rất nhỏ ấy giữ cho nụ cười của Bạn ở lại lâu hơn Bạn nghĩ.
- Rủ thêm một người. Chị Phương không chạy một mình — chị kéo theo cả chồng con và bạn bè quanh mình. Chủ động một mình đã tốt; chủ động cùng nhau thì bền. Hãy rủ một người bạn cùng đi khám, cùng đi bộ, cùng ăn lành mạnh hơn một chút.
Không việc nào trong bốn việc trên là to tát. Nhưng cộng lại, chúng làm một điều rất lớn: chúng dịch chuyển tên Bạn ra khỏi dòng cuối cùng.
Một điều ngược đời tôi muốn Bạn mang về
Chúng ta hay nghĩ chăm sóc bản thân là ích kỷ. Rằng người mẹ, người vợ tốt là người biết hy sinh.
Tôi nghĩ ngược lại. Và câu chuyện của chị Phương là bằng chứng.
Ngày chị dám đặt mình lên trước, chị không lấy đi gì của gia đình cả. Chị cho họ nhiều hơn: một người mẹ khoẻ mạnh chạy bên con, một người vợ tự tin, một gia đình có chung thói quen vận động mà bọn trẻ sẽ mang theo cả đời. Chị chăm mình, và cả nhà cùng khoẻ lên.
Tuổi trung niên không phải là lúc để buông xuôi. Nó là lúc đẹp nhất để bắt đầu lại — vì bây giờ Bạn đã đủ từng trải để biết điều gì thật sự đáng giá, và vẫn còn đủ thời gian để tận hưởng nó.
Món quà tử tế nhất Bạn có thể tặng những người mình thương, đôi khi, chỉ đơn giản là một phiên bản khoẻ mạnh của chính Bạn.
Nếu hôm nay Bạn muốn bắt đầu từ nụ cười của mình — phần mà phụ nữ trung niên hay quên nhất — thì có một câu hỏi tôi nghe rất nhiều từ chị em quanh tuổi mình: “Tuổi này rồi, trồng lại răng có còn được không?” Tôi đã viết hẳn một bài trả lời cặn kẽ cho câu hỏi ấy, vì tôi tin điều quyết định không nằm ở con số tuổi. Nếu Bạn đang băn khoăn, mời Bạn đọc: Người lớn tuổi có trồng răng được không — điều quyết định không phải là con số tuổi.
Bởi cũng như chị Phương từng nghĩ mình đã muộn để thay đổi rồi vẫn về đích ở cây số 42 — Bạn xứng đáng có mặt trong danh sách của chính mình, ở bất cứ tuổi nào.
P/S: Câu chuyện chị Mai Thị Phương trong bài được kể lại với tư liệu từ chính trang “Về tôi” trên blog của chị: http://maithiphuong.com/about/. Nếu Bạn cũng đang trên hành trình hiểu và chủ động với cơ thể mình — nhất là sức khoẻ phụ nữ qua từng giai đoạn — thì đó là một nơi đáng ghé.
Những câu hỏi Bạn có thể đang tự hỏi
Tuổi trung niên rồi thì chăm sóc sức khoẻ có còn kịp không?
Còn kịp, và là lúc rất đáng. Cơ thể phản hồi với sự chăm sóc ở mọi độ tuổi. Chị Phương bắt đầu chạy bộ nghiêm túc khi đã làm mẹ hai con — và về đích ở cự ly 42 cây số. Điều quan trọng không phải Bạn bắt đầu sớm hay muộn, mà là Bạn bắt đầu.
Tôi bận chăm cả nhà, lấy đâu thời gian cho mình?
Bận là lý do để chủ động, không phải lý do để bỏ mặc. Một lần đi khám khi còn khoẻ tốn ít thời gian hơn rất nhiều so với những ngày phải nghỉ làm vì bệnh đã nặng. Chăm mình sớm chính là cách tiết kiệm thời gian cho cả gia đình về sau.
Răng miệng có thật sự quan trọng với sức khoẻ tổng thể không?
Rất quan trọng. Ăn nhai tốt là nền tảng của việc hấp thu dinh dưỡng và ăn ngon miệng mỗi ngày. Ngoài ra, một nụ cười khoẻ mạnh còn ảnh hưởng đến sự tự tin và tinh thần của Bạn. Để biết chính xác tình trạng của mình, Bạn nên đến khám và chụp phim trực tiếp để bác sĩ tư vấn cụ thể.
Tôi ngại đi khám vì sợ nghe tin xấu, phải làm sao?
Cảm giác đó rất bình thường và tôi hiểu. Nhưng điều Bạn chưa biết vẫn ở đó, dù Bạn có nhìn hay không — và nhìn sớm thì luôn có nhiều lựa chọn nhẹ nhàng hơn nhìn muộn. Chủ động không phải để lo lắng, mà để bớt lo lắng.
Làm sao để giữ thói quen chăm sóc bản thân lâu dài?
Cách bền nhất là đừng làm một mình. Rủ chồng, con hoặc một người bạn cùng đi bộ, cùng ăn lành mạnh, cùng đi khám định kỳ. Chị Phương biến việc chăm sức khoẻ thành thói quen của cả gia đình — và điều gì cả nhà cùng làm thì mới đi được đường dài.
Những chia sẻ trong bài mang tính giáo dục sức khoẻ, không thay thế việc thăm khám trực tiếp với bác sĩ.