Có một buổi tối, Bạn ngồi xem tivi cùng con cháu.
Chúng cười rộ lên vì một câu gì đó. Bạn cười theo — nửa nhịp chậm hơn mọi người. Vì thật ra Bạn không nghe rõ. Bạn gật gù, cười cho có, rồi lặng lẽ tự nhủ: “Tai dạo này hơi ù, chắc do mệt. Tuổi này rồi, kệ.”
Hoặc là chuyện khác. Một chiếc răng hàm đã lung lay mấy tháng. Nhai bên đó đau, Bạn chuyển sang nhai một bên. Ăn món cứng thì né. Cười thì khép môi lại một chút. Và trong đầu vẫn là câu quen thuộc ấy: “Để mai tính. Tuổi này rồi, kệ.”
Tôi viết bài này cho những người hay nói chữ “kệ” đó. Vì tôi vừa gặp lại một người bạn — một người anh đồng môn của tôi trong hành trình học tập — và câu chuyện của anh làm tôi nhìn chữ “kệ” ấy theo một cách hoàn toàn khác.
Những thứ hiển nhiên nhất — ta chỉ thấy quý khi đã mất
Anh viết một câu tôi đọc xong phải ngồi lặng: chuyên khoa của anh là chuyên khoa của “những thứ tưởng hiển nhiên: nghe, thở, nuốt, nói. Ta chỉ thấy chúng quý khi mất đi.”
Câu đó đúng với tai mũi họng. Và đúng đến rợn người với nghề của tôi — răng miệng.
Cả đời ta ăn, ta nhai, ta cười mà không hề để ý. Cũng như cả đời ta nghe, ta thở mà chẳng bao giờ cảm ơn. Những chức năng ấy hiển nhiên như không khí — cho tới cái ngày chúng bắt đầu ra đi. Và điều nghiệt ngã của tuổi trung niên là: chúng không ra đi ầm ĩ. Chúng ra đi lặng lẽ.
Không cơn đau dữ dội nào báo động. Không kèn không trống. Chỉ là mỗi năm nghe kém đi một chút. Mỗi năm rụng một chiếc răng. Mỗi năm ăn nhạt miệng thêm một phần. Cho tới lúc Bạn giật mình nhận ra mình đã ngồi lùi ra khỏi bàn ăn gia đình từ lúc nào không hay.
Cơ thể tuổi trung niên vận hành theo một quy luật ít ai nói cho ta: nó là mô sống, dùng thì còn, bỏ mặc thì hao. Xương hàm cũng vậy — mất một chiếc răng, phần xương ngay dưới đó không còn được “làm việc”, nó tiêu dần đi trong im lặng. Tai cũng vậy — nghe kém kéo dài mà không xử lý, người ta ngại giao tiếp, rồi thu mình, rồi lặng lẽ mất kết nối với chính con cháu mình. Các chuyên gia lão khoa từ lâu đã cảnh báo mối dây giữa việc giảm chức năng giác quan và sự cô lập ở người lớn tuổi — nghe kém không chỉ là chuyện cái tai, mất răng không chỉ là chuyện cái miệng. Chúng là những sợi dây nối ta với thế giới, đang lỏng dần.
Và kẻ cắt những sợi dây đó, thường không phải bệnh tật. Là chữ “kệ”.
Người bác sĩ dám đứng dậy khỏi “cái ghế êm nhất”
Đây là lúc tôi muốn kể Bạn nghe về người anh đồng môn của mình — bác sĩ Phùng Tiến Hiệu.
Anh sinh năm 1982 ở Ninh Bình. Từ nhỏ anh chỉ có một mong muốn rất giản dị, đúng như lời anh: “nhìn một người đang khó chịu trở nên dễ chịu hơn. Một đứa trẻ hết sốt. Một người già ngủ được.” Mong muốn ấy đưa anh vào trường y, rồi đi đến cùng với con đường Cao học Tai Mũi Họng tại Đại học Y Hà Nội.
Ra trường, anh về Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 — và gắn bó gần mười năm. Với nhiều người, đó là đích đến. Một vị trí danh giá, một môi trường lớn, một chỗ đứng vững vàng. Nhưng bên trong anh có một câu hỏi cứ trở lại. Anh kể: trong một hệ thống lớn, anh là “một bánh răng tốt — nhưng chỉ là một bánh răng.” Anh khám vài phút rồi người bệnh đi, và anh hiếm khi biết chuyện gì xảy ra sau đó. Anh thấy những người quay lại lần thứ ba, thứ tư cho cùng một bệnh — vì chưa ai đi cùng họ đủ lâu để tìm đúng gốc.
Rồi anh viết ra câu mà tôi mượn làm linh hồn của cả bài này:
“Kẻ cản đường tôi không phải ai cả. Kẻ cản đường là sự an toàn. Là cái ghế êm khiến người ta ngại đứng dậy.”
Anh đã đứng dậy. Anh rời 108 — không quay lưng với quá khứ, mà mang tất cả những gì nó cho anh sang một chương lớn hơn. Hôm nay anh là người vận hành Phòng khám chuyên khoa Tai Mũi Họng Bác sĩ Hiệu ở Long Biên — một thương hiệu đã 15 năm. Mười lăm năm, đủ dài để chứng minh một điều anh nói gọn lỏn: “chúng tôi ở lại.”
Cách anh làm nghề không hoa mỹ. Trước khi kê bất cứ thứ gì, anh nội soi để nhìn tận nơi thay vì đoán. Anh giải thích bằng ngôn ngữ đời thường, vì người bệnh đến để hiểu mình bị gì. Và anh gói cả triết lý nghề trong ba nhịp: tìm đúng nguyên nhân — điều trị dứt điểm — đồng hành lâu dài.
Bạn thấy điều tôi thấy không?
Một người bác sĩ đã dám rời bỏ cái ghế êm nhất, an toàn nhất, danh giá nhất — chỉ để được đi cùng bệnh nhân đủ lâu mà tìm cho ra cái gốc. Vậy mà rất nhiều người trong chúng ta lại không dám rời một cái ghế êm bé xíu: cái ghế mang tên “để mai tính”, khi cơ thể mình đã gửi tín hiệu suốt mấy tháng trời.
Nếu anh Hiệu dám đứng dậy vì bệnh nhân của anh — thì Bạn, chẳng lẽ không xứng đáng đứng dậy vì chính mình?
(Bạn có thể đọc trọn hành trình của anh, bằng chính lời anh kể, tại trang “Về Tôi” trên website của bác sĩ Phùng Tiến Hiệu.)
Bốn việc để đứng dậy khỏi cái ghế “kệ nó”
Câu chuyện của anh Hiệu đẹp. Nhưng tôi không muốn Bạn gấp bài lại chỉ với một cảm giác đẹp. Tôi muốn Bạn có việc để làm. Đây là bốn nhịp tôi rút ra — cho tai, cho răng, cho cả cơ thể tuổi trung niên:
- Gọi đúng tên cái “kệ” của mình. Lần tới, khi Bạn nghe mình nói “tuổi này rồi, kệ”, hãy dừng lại một giây và hỏi: đây là sự khôn ngoan, hay là cái ghế êm đang giữ mình ngồi yên? Nhận ra nó, là đã đứng dậy được một nửa.
- Lấy mốc “kéo dài” làm chuông báo. Một dấu hiệu thoáng qua thì cứ theo dõi. Nhưng khi nó kéo dài dai dẳng vài tuần trở lên — ù tai, nghe kém, ngứa tai, nghẹt mũi mãi không dứt; hay ê buốt, chảy máu khi chải răng, răng lung lay, hôi miệng dai dẳng — thì đó không còn là chuyện “kệ” nữa. Đó là lúc đi khám.
- Chọn nơi “nhìn tận nơi”, đừng chọn nơi đoán. Anh Hiệu nội soi trước khi kê đơn. Bên răng của tôi cũng vậy — chúng tôi khám và chụp phim để nhìn rõ tận gốc rễ, tận trong xương, thay vì phỏng đoán từ bên ngoài. Hãy tìm nơi cho Bạn thấy vấn đề của mình, chứ không chỉ nghe kể lại.
- Tìm người đi cùng đủ lâu. Điều làm anh Hiệu day dứt nhất là những bệnh nhân “chưa ai đi cùng họ đủ lâu để tìm đúng gốc”. Sức khoẻ tuổi trung niên không sửa xong trong một lần khám vội. Hãy chọn một người thầy thuốc sẵn sàng đồng hành, chứ không phải xử lý cho xong.
Đi khám sớm không phải vì Bạn yếu đuối
Tôi biết có một suy nghĩ ngầm khiến nhiều cô bác chần chừ: “Đi khám sớm nghe cứ như mình lo xa, yếu đuối, làm quá lên.”
Xin cho tôi nói ngược lại.
Đi khám sớm không phải vì Bạn sợ. Là vì Bạn còn quá nhiều điều muốn nghe, muốn nói, muốn nhai, muốn cười. Còn muốn nghe rõ tiếng cháu gọi “bà ơi”. Còn muốn cắn miếng táo giòn tan mà không phải né. Còn muốn cười thật to trong bữa cơm mà không khép môi lại.
Giữ gìn những điều hiển nhiên ấy — khi chúng còn ở đây — mới là bản lĩnh của người biết mình đáng giá. Cái ghế êm mang tên “kệ” mới là chỗ trốn của sự yếu đuối.
Lời mời cuối, nhẹ như khép cửa
Nếu một ngày Bạn hoặc người thân thấy trục trặc ở tai — mũi — họng kéo dài, hãy nhớ: ở Long Biên có một người bác sĩ đã dành cả sự nghiệp để làm đúng ba việc — tìm đúng nguyên nhân, điều trị dứt điểm, đồng hành lâu dài. Bạn có thể ghé thăm anh qua website của bác sĩ Phùng Tiến Hiệu.
Còn nếu chuyện của Bạn nằm ở hàm răng, nụ cười — nếu Bạn đang có một dấu hiệu răng miệng cứ kéo dài mà vẫn tặc lưỡi “để mai” — thì hãy để tôi tặng Bạn một điểm khởi đầu nhẹ nhàng. Tôi đã viết hẳn một bài về điều này: mất răng để lâu không trồng có sao không — điều gì âm thầm diễn ra khi để trống. Đọc trong mười phút, rồi tự Bạn quyết định có nên đứng dậy khỏi cái ghế “kệ” hay không.
Không ai giục Bạn cả. Chỉ là — Bạn xứng đáng được sống khoẻ. Và đôi khi, tất cả những gì cần làm chỉ là dám đứng dậy.
— Ths.Bs. Trần Thị Thu Thuỷ
P/S: Câu chuyện của bác sĩ Phùng Tiến Hiệu trong bài được kể lại với tư liệu từ chính trang “Về Tôi” trên website của anh: taimuihongcuatoi.com. Cảm ơn anh đã cho tôi mượn hành trình của anh làm bằng chứng sống cho một bài học mà tôi tin rất nhiều cô bác cần nghe.
Câu hỏi thường gặp
1. Ù tai, nghe kém ở tuổi trung niên có phải cứ để “quen dần” là được không?
Không nên. Nghe kém kéo dài mà bỏ mặc thường khiến người ta ngại giao tiếp và dần thu mình lại. Khi dấu hiệu kéo dài dai dẳng, tốt nhất là đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để tìm đúng nguyên nhân, thay vì tự đoán.
2. Bao lâu thì một dấu hiệu được coi là “kéo dài” và nên đi khám?
Một dấu hiệu thoáng qua vài ngày rồi hết thì có thể theo dõi thêm. Nhưng khi nó dai dẳng nhiều tuần không dứt — dù ở tai mũi họng hay răng miệng — thì đó là tín hiệu nên đi khám để được nhìn rõ tận nơi.
3. Mất một chiếc răng, chưa đau gì, có cần vội không?
Xương hàm là mô sống — phần xương dưới chiếc răng đã mất, khi không còn được ăn nhai tác động lên, có xu hướng tiêu dần theo thời gian một cách lặng lẽ. Vì vậy, nên đi khám và chụp phim sớm để bác sĩ đánh giá và tư vấn phương án phù hợp, thay vì chờ đến khi có vấn đề rõ rệt.
4. Vì sao bác sĩ hay nội soi hoặc chụp phim trước khi điều trị?
Vì nhiều cấu trúc quan trọng nằm sâu bên trong, không thể thấy chính xác bằng mắt thường. Nhìn tận nơi giúp tìm đúng gốc rễ vấn đề, thay vì phỏng đoán — đúng tinh thần “tìm đúng nguyên nhân” mà cả bác sĩ tai mũi họng lẫn bác sĩ răng hàm mặt đều theo đuổi.
5. Tôi lớn tuổi rồi, chăm sức khoẻ bây giờ có còn kịp không?
Còn. Cơ thể đáp ứng với sự chăm sóc ở mọi lứa tuổi. Điều quan trọng nhất không phải là tuổi tác, mà là việc dám đứng dậy khỏi tâm lý “kệ nó” và bắt đầu — bắt đầu bằng một lần đi khám để hiểu tình trạng thật của mình.